جامعه ی ملل نخستین نهاد بین المللی که توسط کشورها شکل گرفت. اما متاسفانه این نهاد نتوانست از بروز جنگ جهانی دوم جلوگیری نماید. از این رو، کشورها تصمیم گرفتن طرح تاسیس سازمان جهانی دیگری به نام سازمان ملل متحد را طراحی و پی ریزی نمایند. این نهاد مسئولیت حفظ صلح و امنیت بین المللی را عهده دار است. هر چند امروزه، می بینیم سازمان ملل متحد نیز قدرت و توان کافی جهت مبازره با جنگ و خشونت و تجاوزات بین المللی را ندارد. اما ناگزیر از سوی ملل به عنوان نهادی بین المللی که حافظ صلح و امنیت است شناخته می شود. در این نوشتار قصد داریم با این نهاد و روند شکل گیری آن آشنا شویم:
شکل گیری سازمان ملل متحد
به دلیل وقوع جنگ جهانی دوم و ناتوانی جامعه ی ملل در حل و فصل این جنگ کشورها کنفرانس ها و اعلامیه های زیادی رد و بدل و اعلان کردند تا مبنایی برای تاسیس جامعه ملل باشد. در ادامه به بررسی تفصیلی کنفرانس ها و اعلامیه می پردازیم.
1- منشور آتلانتیک:
در 14 اوت 1941 روزولت و چرچیل در اقیانوس اطلس یکدیگر را ملاقات کردند و سپس منشور آتلانیتک را امضا نمودند. در بخش آخر این منشور به وجود ایجاد یک سیستم دائمی امنیت دسته جمعی اشاره شده است. این منشور نخستین سنگ بنای تشکیل یک نهاد بین المللی که متضمن امنیت و صلح بین المللی باشد را برقرار نمود.
2- اعلامیه ملل متحد:
در اول ژانویه 1942 سران کشورهای ایالات متحده و انگلستان و اتحاد جماهیر شوروی و چین در واشنگتن گرد هم آمدند و سندی را امضا نمودن که برای نخستین بار اصطلاح “ملل متحد” در آن به کار رفت. این اعلامیه بعدا به امضای نمایندگان 22 کشور رسید. حتی کشور ایران نیز این اعلامیه مذکور را امضا نمود.
3- کنفرانس مسکو:
در 30 اکتبر 1943 وزیران امور خارجه سه کشور ایالات متحده ی آمریکا (هال)، اتحاد جماهیر شوروی (مولوتف)، انگلستان (ایدن) در مسکو طی اعلامیه ای که اعلامیه امنیت عمومی نامیده شد لزوم تشکیل هر چه سریع تر یک نهاد بین المللی (سازمان بین المللی) را خاطر نشان کردند. این اعلامیه از سوی چین نیز امضا گردید.
4- کنفرانس تهران:
در اول دسامبر 1943 سران سه کشور ایالات متحده، اتحاد جماهیر شوروی و انگستان (روزلت، استالین و چرچیل) در تهران یکدیگر را ملاقات کردند و اصول اساسی سازمان ملل متحد را پی ریزی نمودند.
5- کنفرانس دمبارتن اوکس: (دمبارتن اوکس نام ویلایی در شهر واشنگتن دی سی آمریکاست)
به موجب این کنفرانس، نمایندگان کشورهای ایالات متحده، انگلستان، اتحاد جماهیر شوروی و چین از 21 اوت تا 7 اکتبر در واشنگتن اجتماع کردند و طرح این سازمان بین المللی تهیه نمودندو برای الباقی کشورهای متحد ارسال کردند تا نظر خود را اعلام کنند.
6- کنفرانس یالتا: (یالتا محلی است در شبه جزیره کریمه واقع در جمهوری اوکراین):
به موجب این کنفرانس برای تشکیل سازمان ملل متحد سران کشورهای ایالات متحده ی آمریکا، اتحاد جماهیر شوروی و انگلستان برای آخرین بار از 4 تا 11 فوریه در یالتا تشکیل جلسه دادند و نظر نهایی خود را در مورد اساسنامه سازمان ملل متحد بیان داشتند. البته موضوع عضویت دو جمهوری مستقل از اتحاد جماهیر شوروی یعنی اوکراین و بلاروس (روسیه سفید) در این سازمان و همچنین برقراری حق وتو نیز مورد بررسی سران کشورها قرار گرفت.
7- کنفرانس سان فرانسیسکو:
در 25 آوریل 1945 کنفرانسی با شرکت نمایندگان 50 کشور بنا به دعوت ایالات متحده آمریکا، انگلستان، چین، اتحاد جماهیر شوروی و فرانسه در سان فرانسیسکو تشکیل گردید و تا 26 ژوئن همان سال ادامه داشت. در این کنفرانس منشور ملل متحد تصویب شد و از 24 اکتبر همان سال قدرت اجرایی یافت.
منشور ملل متحد و یا همان اساسنامه سازمان ملل متحد مشتمل بر یک مقدمه و 111 ماده و یک ضمیمه 70 ماده ای مربوط به اساسنامه دیوان بین المللی دادگستری است. قبلا به موجب جامعه ی ملل دیوان دائمی دادگستری تشکیل گردید.
نکات مهم در خصوص منشور سازمان ملل
همان طور که فوقا نیز اشاره کردیم منشور سازمان ملل متحد دارای یک مقدمه و 111 ماده است. این منشور بر معاهدات بین المللی توفق و برتری دارد. این مهم در ماده 103 منشور سازمان ملل متحد اشاره شده است.
ماده 103 منشور ملل متحد:
در صورت اختلاف بین تعهدات اعضاء ملل متحد به موجب این منشور و تعهدات آنها بر طبق قرار دادهای بینالمللی دیگر؛ تعهدات این منشور اولویت خواهد داشت.
مقر سازمان ملل متحد در ساختمان مخصوص در شهر نیویورک واقع شده است. همچنین زبان های رسمی این سازمان عبارتند از : انگلیسی، چینی، روسی، فرانسوی، اسپانیایی و عربی. اما زبان های رسمی دیوان بین المللی دادگستری تنها انگلیسی و فرانسوی هستند.
کشورهای عضو سازمان ملل
امروزه کلیه کشورهای جهان به جزء تایوان (چین ملی سابق) و واتیکان (سریر مقدس) عضو سازمان ملل هستند. البته نباید این نکته را از نظر دور داشت که واتیکان در سازمان دارای عضو دائمی است.
اهداف و اصول سازمان ملل
جهانی بودن سازمان ملل متحد از اولین جمله ای که در مقدمه منشور ملل متحد به کار رفته مشهود است: “ما مردم ملل متحد”.
اهداف و اصول منشور ملل متحد در مقدمه و موا 1 و 2 منشور آمده است:
اول) اهداف ملل متحد:
1- حفظ صلح و امنیت بین المللی؛
2- توسعه روابط دوستانه میان ملت ها بر اساس احترام به اصل برابری حقوق و خودمختاری ملت ها؛
3- همکاری بین المللی در حل مسائل بین المللی دارای جنبه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و یا بشردوستانه است و پیشبرد و تشویق احترام بدون تمایز از حیث نژاد، جنس، زبان و مذهب؛
4- وجود مرکزی برای هماهنگ کردن اقداماتی که ملت ها برای نیل به هدف های مشترک معمول می دارند.
دوم) اصول ملل متحد:
1- اصل برابری حاکمیت اعضا؛
2- اصل حسن نیت در اجرای تعهداتی که کشورهای عضو به موجب این منشور بر عهده گرفتند؛
3- اصل حل اختلافات بین المللی به طرق مسالمت آمیز؛
4- اصل عدم توسل به زور و یا استعمال آن به هر نحو که با مقاصد سازمان ملل متحد مباینت داشته باشد؛
5- اصل همراهی و مساعدت کشورهای غیر عضو این سازمان به اجرای اصول سازمان ملل متحد؛
6- اصل حمایت از اقدامات سازمان ملل متحد؛
7- اصل عدم مداخله در اموری که ذاتا در صلاحیت ملی کشورها است.
ارکان سازمان ملل:
1- مجمع عمومی
2- شورای امنیت
3- شورای اقتصادی و اجتماعی
4- شورای قیمومت
5- دبیرخانه
6- دیوان بین المللی دادگستری
نتیجه گیری:
همان طور که اشاره کردیم سازمان ملل متحد ما حصل برگزاری کنفرانس ها و صدور اعلامیه های متعدد از سوی کشورهایی همچون ایالات متحده، چین، اتحاد جماهیر شوروی و انگلستان است. این کشورها پس از ناتوانی جامعه ی ملل در جلوگیری از جنگ جهانی دوم به فکر تاسیس سازمان ملل متحد به عنوان نهادی که امنیت عمومی را تضمین می کند، افتادند. این سازمان دارای ارکان، اهداف و اصولی است که در متن مقاله به آن ها اشاره کردیم. امروزه تمامی کشورهای دنیا بر خود واجب دیدند که عضو سازمان ملل متحد باشند. البته دو کشور واتیکان و تایوان فعلا از عضویت در این نهاد خودداری کردند. اما به موجب اصول سازمان ملل متحد حتی کشورهای غیر عضو نیز مکلف به اجرای اصول سازمان ملل متحد هستند.
به نظر می رسد در وضعیت فعلی سازمان ملل متحد نیز از قدرت کافی جهت جلوگیری از جنگ و خشونت و تجاوز برخودار نیست. شاید این امر به دلیل وجود ابر قدرتهایی همچون آمریکا در این نهاد است. نظر شما در این خصوص چیست؟
گروه وکلای ترنم عدالت با کادری مجرب از وکلای متخصص در حوزه های کیفری، خانوادگی، ملکی و حتی بین المللی شما را در رسیدن به حقوقتان یاری و مساعدت می نماید. برای گرفتن مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید و از خدمات مجموعه ترنم عدالت بهره مند شوید:
