سازمان همکاری اقتصادی (economic cooperation organization) یا همان اکو یکی از سازمان های وابسته به سازمان ملل متحد است. این سازمان ما حصل تلاش های سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه است. این سه کشور در سال 1341 (سال 1962 میلادی) تصمیم به ایجاد این نهاد گرفتند. در این نوشتار ابتدا با این نهاد و شکل گیری آن آشنا می شویم و فعالیت های آن را بررسی و تحلیل می نماییم:
تاریخچه سازمان همکاری اقتصادی:
سازمان همکاری اقتصادی (اکو) جانشین سازمان همکاری عمران منطقه ای (regional coopration for development) است. این سازمان نتیجه انعقاد عهدنامه ازمیر مورخ فروردین 1355 (1976 میلادی) میان کشورهای ایران، ترکیه و پاکستان است. هر چند سال ها قبل از آن یعنی از سال 1347 بر اساس نیات سران سه کشور مذکور که در کنفرانس استانبول گرد آمدند پا به عرصه وجود گذاشت.
فعالیت سازمان همکاری عمران منطقه ای تا سال 1357 و وقوع انقلاب اسلامی ایران ادامه داشت. اما پس از انقلاب اسلامی این سازمان دچار وقفه شد. حتی می توان گفت تلاش هایی برای انحلال این سازمان نیز انجام گرفت. سرانجام در سال 1363 (1985 میلادی) بنا به تصمیم کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی که به طور اختصاری آن را اکو می نامند، جانشین آن گردید.
عهدنامه ازمیر:
عهدنامه ازمیر پس از دو بار اصلاح در سال های 1369 (1990 میلادی) و 1371 (1992 میلادی) با پذیرش عضویت کشورهای افغانستان، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و قرقیزستان به سازمان همکاری اقتصادی در 24 شهریور 1375 (14 سپتامبر 1996 میلادی) مورد بازنگری و تجدید نظر کامل قرار گرفت.
اهداف اصلی و مهم سازمان همکاری اقتصادی یا اکو:
هدف های عمده و اساسی اکو عبارتند از:
ارتقای شرایط برای توسعه اقتصادی؛
اتخاذ تدابیر برای حذف تدریجی موانع تجاری در منطقه اکو و گسترش تجارت درون منطقه ای و فرا منطقه ای؛
فراهم آوردن شرایط ادغام تدریجی و آرام اقتصادی کشورهای عضو با اقتصاد جهانی؛
تسریع در توسعه امور زیر بنایی؛
توسعه و تحکیم همکاری ها در زمینه منابع انسانی، منابع طبیعی، سرمایه گذاری، مبارزه با مواد مخدر، حفاظت از محیط زیست،آثار تاریخی و فرهنگی
تبادلات جهانگردی.
ارکان سازمان همکاری اقتصادی:
ارکان سازمان طبق عهدنامه بازنگری شده ازمیر و تصمیمات شورای وزیران عباتند از:
1- شورای وزیران سازمان همکاری اقتصادی که مرکب از وزیران امور خارجه ی کشورهای عضو یا دیگر نمایندگانی که مقام وزارت دارند و از طرف اعضا معرفی می شوند. این شورا، عالی ترین رکن سیاست گذاری و تصمیم گیری سازمان اکو است.
2- شورای نمایندگان دایمی که مرکب از نمایندگان دایمی یا سفرای معرفی شده نزد سازمان همکاری اقتصادی یا اکو است. این شورا رکن دایمی اکو می باشد.
3- شورای برنامه ریزی منطقه ای که مرکب از روسای سازمان های برنامه ریزی کشورهای عضو و یا دیگر نمایندگان مقام همتراز.
4- کمیته های فنی شامل کمیته اقتصادی و بازرگانی، کمیته انرژی، کمیته صنعتی و فنی، کمیته کشاورزی، کمیته حمل و نقل و ارتباطات، کمیته علمی، کمیته آموزشی و فرهنگی، کمیته بهداشت و محیط زیست و کمیته مواد مخدر (همان طور که در قسمت اهداف سازمان اکو نیز بیان کردیم یکی از مهمترین اهداف این سازمان مبازره با مواد مخدر و حفظ محیط زیست و آثار تاریخی و فرهنگی است. از این جهت، این سازمان تصمیم گرفته در راستای نیل به اهداف خود کمیته های تخصصی در خصوص نیل به این هدف تشکیل دهد).
5- دبیرخانه سازمان همکاری اقتصادی یا اکو که در راس آن دبیرکل قرار دارد که برای مدت سه سال انتخاب می شود و بالاترین مقام اجرایی سازمان در مقابل شورای وزیران است. مقر دبیرخانه در تهران قرار دارد. اولین دبیرکل سازمان همکاری عمران منطقه ای که پیشین سازمان همکاری اقتصادی یا اکو است آقای فواد روحانی از تهران بود.
6- موسسات تخصصی و نهادهای منطقه ای اکو: اتاق بازرگانی و صنایع اکو، مرکز بیمه اکو، صندوق بیمه اتکایی اکو، شرکت کشتیرانی اکو و شرکت هواپیمایی اکو (اکو ایر).
سایر ارکان سازمان همکاری اقتصادی:
در کنار ارکان مذکور در متن نوشتار، اجلاس سران کشورها و دولت های عضو که هر دو سال یکبار تشکیل جلسه می دهند از اهمیت ویژه ای برخودار است.
تصمیمات اکو چگونه اتخاذ می شود؟
تصمیمات سازمان اکو در مورد موضوعات مهم بر اساس اتفاق آرا اخذ می شود و سایر تصمیمات که ممکن است از اهمیت چندانی نیز برخودار نباشند با اکثریت نسبی اخذ می شود.
شایان ذکر است هر کشوری که از مجاورت جغرافیایی یا منطقه ای اکو برخودار است و یا از منظر اهداف و اصول با اکو سهیم است می تواند به عضویت اکو در آید.
اکو در سازمان کنفرانس اسلامی به عنوان ناظر حضور دارد.
به نظر می رسد اکو در میان سایر نهادهای بین المللی نتوانسته به موفقیت چندانی دست یابد. علت این امر را می توان در اختلافات سیاسی و اقتصادی کشورهای عضو جستجو نمود. همچنین، همکاری میان اعضای این نهاد تا حد زیادی ضعیف به نظر می رسد. البته شاید وضع اکو در برابر سایر نهادهای منطقه ای همچون اتحادیه عرب بهتر باشد و عملکرد آن قابل توجیه به نظر برسد.
مهمترین پروژه های سازمان اکو:
از جمله مهمترین پروژه هایی که تا کنون سازمان همکاری اقتصادی یا اکو آن را به ثمر رسانده است می توان به احداث خط ریلی قزوین- رشت- آستارا- آستارا (آذربایجان) اشاره کرد. سایر پروژه های مهم این سازمان بین المللی نیز در دست انجام هستند.
نتیجه گیری:
سازمان همکاری اقتصادی که قبلا با عنوان دیگری به نام سازمان همکاری عمران منطقه ای فعالیت می کرد، نتیجه عهدنامه ازمیر میان کشورهای ترکیه، ایران و پاکستان است. این سازمان اهداف مهم و حیاتی همچون توسعه اقتصادی و حذف موانع تجارت در منطقه، مبارزه با مواد مخدر، حفاظت از محیط زیست و آثار تاریخی و فرهنگی، توسعه منابع انسانی و … را عهده دار است. این نهاد که اختصارا اکو نامیده می شود برای نیل به اهداف خود دارای ارکانی است که در متن نوشتار به آن ها اشاره کردیم. امروزه کشورهای دیگری از جمله تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و ازبکستان به عضویت سازمان مذکور درآمدند. هر چند سایر کشورها که احساس می کنند از منظر اهداف و اصول با اکو دارای نزدیکی و قرابت می باشند می توانند به عضویت این نهاد در آیند.
در حال حاضر مسعود پزشکیان رئیس جمهور وقت ایران یکی از رهبران سازمان همکاری اقتصادی یا اکو است. عملکرد او در اکو را چگونه ارزیابی می کنید؟
به نظر شما تصمیمات کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی در عرصه بین المللی دارای اثر بوده است یا خیر؟
نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید. همچنین شما می توانید برای دریافت مشاوره در تمامی حوزه های حقوقی با ما تماس بگیرید و از خدمات مشاوره رایگان استفاده کنید.
تلفن تماس:
