مهریه در یک تقسیم بندی کلی به مهریه عندالمطالبه و مهریه عندالاستطاعه تقسیم می شود. همانطور که در مقالات پیشین گفتیم، مهریه در واقع، حقی است که با وقوع عقد نکاح برای زن فراهم می شود. به موجب قانون به محض وقوع عقد نکاح زن حق مطالبه آن را دارد. بنابراین، پس از وقوع عقد نکاح پرداخت مهریه بر ذمه ی مرد قرار می گیرد. اما در رویه قضایی، مهریه چیزی به عنوان مهریه عندالاستطاعه وجود دارد. پرداخت مهریه عندالاستطاعه شرایطی دارد که در این مقاله به بررسی آن می پردازیم.
مهریه عندالمطالبه:
مهریه مالی است که به محض وقوع عقد نکاح بر عهده مرد است تا آن را پرداخت کند. حتی زن در برخورداری از مهریه، از حق حبس برخودار است. به گونه ای که می تواند تا زمانی که مهریه به او تسلیم نشده، از تمکین عام و خاص در برابر مرد خودداری کند، بدون اینکه ناشزه باشد. این موضوع در ماده 1085 قانون مدنی بیان شده است. در فرضی که زن قصد مطالبه مهریه خود را داشته باشد، باید به دفتر ازدواجی و طلاقی که ازدواج در آن ثبت شده، مراجعه کند. سپس از طریق اداره ثبت اقدام به شناسایی و توقیف اموال زوج نماید. علی الاصول مهریه ای که بر ذمه شوهر قرار دارد، عند المطالبه است. به این معنا که زوجه هر زمان بخواهد می تواند آن را توقیف کند. برای مطالبه مهریه عندالمطالبه نیاز نیست زن توانایی و ملائت زوج برای پرداخت مهریه را اثبات نماید. اما در مهریه عندالاستطاعه قضیه متفاوت است. در ادامه نوشتار به پرداخت مهریه عندالاستطاعه اشاره می کنیم:
مهریه عندالاستطاعه به چه معنا است؟
مهریه عندالاستطاعه به این معنا است که چنانچه زن بخواهد مهریه خود را از شوهر مطالبه کند، باید اموال و دارایی همسر خود را معرفی نماید. چه اینکه، زوجه زمانی می تواند مهریه خود را از همسر بگیرد که از منظر قانونی اثبات کند مرد توانایی کافی برای پرداخت مهریه را دارد.
پس می توان گفت مهریه عندالاستطاعه یعنی:
- پرداخت مهریه منوط به اثبات توانایی مالی زوج است.
- زن نمی تواند بدون اثبات ملائت زوج مهریه را مطالبه کند.
- اجرای مهریه نیازمند اثبات استطاعت زوج است نه اثبات ناتوانی او.
پرداخت مهریه عندالاستطاعه باید حتما در سند ازدواج ذکر گردد.
زن چگونه باید استطاعت مالی زوج را در پرداخت مهریه عندالاستطاعه اثبات کند؟
برای اثبات توانایی مالی زوج زن باید مدارکی ارائه دهد:
1- سند ملک یا خودرو به نام زوج
2- گردش حساب بانکی
3- فیش حقوقی زوج
4- گزارش فعالیت های اقتصادی زوج.
در واقع، زن باید نشان دهد که زوج توانایی کافی برای پرداخت مهریه او را دارد.
اگر مرد مالی نداشته باشد در این صورت تکلیف زوجه چیست؟
در صورتی که مهریه به صورت عندالاستطاعه در سند ازدواج ذکر شود و زوج نیز مالی نداشته باشد، فعلا قابل دریافت نیست. الته گاهی ممکن است زوج اموال خود را به صورت پنهانی و صوری به دیگری انتقال دهد که در این صورت زوجه می تواند با اخذ وکیل متخصص در حوزه خانواده ملائت زوج را اثبات کند و مهریه خود را دریافت نماید.
- بیشتر بخوانید: معاملات شوهر قبل از مطالبه مهریه
اگر مرد قصد طلاق همسر خود را داشته باشد تکلیف پرداخت مهریه عندالاستطاعه چیست؟
می دانیم که اگر مرد بخواهد همسر خود را طلاق دهد، باید حقوق مالی او را بپردازد. یکی از مهمترین حقوق مالی زن، مهریه اوست. در این خصوص به شرح مختصری از یک پرونده می پردازیم:
زوج تصمیم می گیرد که از همسر خود جدا شود. بنابراین، دادخواستی با موضوع طلاق به درخواست زوج مطرح می کند. دادگاه او را نیز محکوم به پرداخت حقوق مالی زوجه می کند. چرا که به موجب ماده 29 قانون حمایت خانواده پرداخت حقوق مالی زوجه بر عهده زوج است و مهریه زوجه 414 سکه تمام بهار آزادی بوده که زوج تعهد به پرداخت آن به صورت عندالاستطاعه کرده بود. همچنین، بر اساس استدلال دادگاه به موجب ماده 1082 قانون مدنی به محض عقد نکاح، خانم مالک مهریه می شود. بنابراین، با از بین رفتن رابطه ی زوجیت به درخواست زوج، مطمئنا زوجه مستحق دریافت مهریه خواهد بود.
اما، شرط “پرداخت مهریه عندالاستطاعه” شرطی است که در ضمن عقد نکاح آمده و تا زمان باقی بودن عقد نکاح این شرط میان طرفین برقرار است. پس، با طلاق رابطه ی زوجیت میان طرفین منحل می شود و موضوع استطاعت مالی زوج نیز از بین می رود.
ماده 29 قانون حمایت خانواده در این خصوص چنین مقرر می کند:
دادگاه ضمن رای خود با توجه به شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج، تکلیف جهیزیه، مهریه و نفقه زوجه، اطفال و حمل را معین و همچنین اجرتالمثل ایام زوجیت طرفین مطابق تبصره ماده (۳۳۶) قانون مدنی تعیین و در مورد چگونگی حضانت و نگهداری اطفال و نحوه پرداخت هزینههای حضانت و نگهداری تصمیم مقتضی اتخاذ میکند. همچنین دادگاه باید با توجه به وابستگی عاطفی و مصلحت طفل، ترتیب، زمان و مکان ملاقات وی با پدر و مادر و سایر بستگان را تعیین کند. ثبت طلاق موکول به تادیه حقوق مالی زوجه است. طلاق درصورت رضایت زوجه یا صدور حکم قطعی دایر بر اعسار زوج یا تقسیط محکوم به نیز ثبت میشود. در هرحال، هرگاه زن بدون دریافت حقوق مذکور به ثبت طلاق رضایت دهد میتواند پس از ثبت طلاق برای دریافت این حقوق از طریق اجرای احکام دادگستری مطابق مقررات مربوط اقدام کند.
بنابراین با توجه به استدلال فوق می توان چنین گفت:
چنانچه در سند نکاح مهریه با عنوان مهریه عندالاستطاعه ذکر گردد، در فرضی که زوج قصد جدایی داشته باشد، موضوع استطاعت مالی او برای پرداخت مهریه نیز سالبه به انتفاء موضوع می شود. چه اینکه منظور از استطاعت زوج، زمانی است که رابطه زوجیت میان زوج و زوجه برقرار یا زوجه قصد طلاق و جدایی داشته باشد. چنانچه رابطه زوجیت با طرح دادخواست از جانب زوج، منحل گردد، دیگر استطاعت داشتن زوج برای پرداخت مهریه عندالاستطاعه محل اعتنا نیست. پس، می توان گفت، اگر زوج قصد ادامه زندگی مشترک را نداشته باشد، باید تمامی حقوق مالی زوجه از جمله مهریه را پرداخت نماید. حتی در صورتی که مهریه به صورت عندالاستطاعه درج گردد.
آیا می توان مهریه عندالاستطاعه را به مهریه عندالمطالبه تبدیل کرد؟
به موجب رأی وحدت رویه 488 تنها افزایش مهریه ممنوع است. اما برای تبدیل مهریه عندالاستطاعه به عندالمطالبه منعی وجود ندارد. بنابراین، زوجین می توانند به دفتر ازدواج و طلاقی که در آن نکاح منعقد شده است مراجعه کنند و با داشتن مدارک لازم مهریه عندالاستطاعه را به مهریه عندالمطالبه تبدیل نمایند.
مزایا و معایب پرداخت مهریه عندالاستطاعه:
مهریه عندالاستطاعه برای مرد دارای مزایا و برای زن دارای معایب است که ذیلا به بررسی آن ها می پردازیم:
1- مزایا برای مرد:
جلوگیری از مطالبه ناگهانی مهریه
عدم صدور حکم جلب برای زوج
قرار گرفتن ادای اثبات ملائت بر عهده زوجه.
2- معایب برای زن:
سختی در اثبات استطاعت زوج
2- طولانی شدن روند مطالبه مهریه.
قانون جدید در مورد مهریه چه می گوید؟
مهمترین تغییرات در قانون جدید مهریه این است که مهریه تا سقف 14 سکه تمام بهار آزادی مشمول صدور حکم حبس می شود و بیشتر از آن مجازات حبس را به همراه ندارد. هدف از این امر جلوگیری از افزایش شمار زندانیان به دلیل ناتوانی در پرداخت مهریه است. همچنین برای اخذ مهریه بیش از 14 عدد سکه تمام بهار آزادی زوجه باید استطاعت مالی زوج را اثبات کند. در غیر این صورت امکان مطالبه مهریه وجود ندارد. اما نکته جالب این است که در قانون جدید توجه ویژه ای به موضوع “فرار از دین” شده است. توضیح آنکه قانون گذار مقررات سخت تری در این خصوص وضع می کند. به گونه ای که اگر مرد پس از ثبت درخواست مهریه اموالش را منتقل کند مجازات کیفری برای او به همراه دارد.
آیا ما با قانون جدید مهریه موافقید؟ نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید.
فراموش نکنید که قبل از انجام هر امر حقوقی، حتما با وکیل متخصص در آن حوزه مشورت نمایید. گروه وکلای ترنم عدالت با سالها سابقه در امور حقوقی، کیفری، ملکی، ثبتی و … شما را در رسیدن به حقوق قانونی تان راهنمایی می کند. برای دریافت مشاوره رایگان به صفحه درخواست مشاوره و تماس با ما مراجعه کنید.
نتیجه گیری مقاله:
به موجب قانون، زن به محض عقد نکاح مالک مهریه می شود. بنابراین، این تعهد بر ذمه ی زوج است که مهریه زن را بپردازد. اما، مهریه در رویه قضایی ما به دو نوع مهریه عندالمطالبه و مهریه عندالاستطاعه تقسیم بندی می شود. مهریه عند المطالبه اصولا تا 110 سکه بهار آزادی را شامل می شود که نیازی به اثبات دارایی و ملائت شوهر برای پرداخت آن نیست. اما مهریه عندالاستطاعه به مهریه ای اطلاق می شود که زوجه برای اخذ آن باید توانایی و ملائت زوج برای پرداخت مهریه عندالاستطاعه را در نزد مراجع قضایی اثبات نماید. طبق مصوبه جدید مجلس مهریه تا سقف 14 سکه از مجازات حبس معاف است و نیازی به اثبات ملائت و توانایی زوج ندارد. اما در صورتی که مهریه بیش از 14 سکه تمام بهار آزادی باشد زوجه مکلف است توانایی مالی زوج به منظور پرداخت مهریه را در مراجع قضایی اثبات کند. این امر مطالبه مهریه را برای زنان با چالش مواجه ساخته است. هر چند در قانون جدید تدابیر مهمی در خصوص منع انتقال صوری اموال از سوی زوج وجود دارد. اما باید منتظر ماند و دید جامعه چه واکنشی نسبت به وضع قانون جدید مهریه نشان می دهد.
